Kentsel dönüşümde istatistikler
Türkiye, aktif deprem kuşağında 81 ilde 2,7 milyon bağımsız bölümü dönüşüm kapsamına almış. 2,3 milyon 378 bin birimin dönüşümü tamamlanmışken, hâlâ 200 bin civarında riskli yapı bulunuyor. İstanbul, 7,5 milyon bağımsız birimiyle bu sürecin yarısını üstlenmiş ve 2012’den bu yana 1,7 milyon birimi dönüşmüş. Ancak dönüşümün yarısı hâlâ devam ediyor ve yeni binaların sayısı artıyor. Bu büyüklük, planlama ve kaynak yönetiminde ciddi bir baskı yaratıyor.
Tek kepçeyle yıkım
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı verilerine göre, bazı riskli binalar tek bir kepçe darbesiyle bir anda kum yığınına dönüşüyor. İstanbul’da yıllardır hafriyat ve yıkım işinde çalışan Selahattin Yılmaz, bu sahneyi “insanların bu binalarda yıllarca nasıl yaşamış olabileceği” sorusuyla özetliyor. Yıkım sırasında ortaya çıkan görüntüler, dönüşümün aciliyetini gözler önüne seriyor. Ancak bu hızlı yıkım, mülk sahiplerinin hak taleplerini ve miras sorunlarını da beraberinde getiriyor. Sonuçta, süreç bazen iki yıla kadar uzayabiliyor.
Sahipler arasındaki anlaşmazlıklar
En büyük engel, kat maliklerinin dönüşüm konusunda uzlaşamaması. Birçok malik, arsa payını korumak isterken, diğerleri ise yıkım ya da güçlendirme yolunu tercih ediyor. Başakşehir’de bir malik, arsa payını satmak zorunda kaldığını ve bu yüzden dönüşüm sürecinin bir yılı aşkın sürede uzadığını belirtiyor. Aynı zamanda, mirasçı sayısının fazla olması da işlemleri yavaşlatıyor; bir malik vefat ettiğinde, mirasçılar eksik olduğunda süreç durabiliyor. Bu tür anlaşmazlıklar, hem zaman hem de maliyet açısından büyük kayıplara yol açıyor.
Gelecekteki zorluklar
Kentsel dönüşüm, sadece yıkım ve inşa aşamasından ibaret değil; aynı zamanda hukuki, sosyal ve ekonomik boyutları da içeriyor. Riskli yapıların hâlâ 200 bin civarında olması, deprem sonrası büyük bir tehlike oluşturuyor. Yetkililer, süreci hızlandırmak için yeni kampanyalar ve teşvikler başlatsa da, bürokrasi ve mülkiyet sorunları hâlâ engel teşkil ediyor. Uzmanlar, daha şeffaf bir uzlaşma mekanizması ve miras süreçlerinin hızlandırılması gerektiğini vurguluyor. Aksi takdirde, dönüşüm hedeflerine ulaşmak uzun yıllar alabilir.



